İrritabl bağırsak sendromu ve bağırsak mikrobiyotası

Bağırsak mikrobiyotası son on yılın en çok konuşulan ve en çok abartılan konularından biri. Bu sayfada neyin kanıtlandığını, neyin araştırma aşamasında olduğunu ve neyin satış cümlesi olduğunu ayırmaya çalıştım. Gaita nakli yapan bir hekim olarak bunu yapmak benim için ayrıca önemli.

İrritabl bağırsak sendromu (İBS)

Halk arasında spastik kolit ya da sinirsel kolit denen İBS, karın ağrısının dışkılama alışkanlığındaki değişiklikle birlikte gittiği, en az altı aydır süren bir tablodur. Ağrı dışkılamayla ilişkilidir; dışkı sıklığı ya da kıvamı değişmiştir. Kabızlığın baskın olduğu, ishalin baskın olduğu ve ikisinin dönüşümlü gittiği tipleri vardır.

İBS'de bağırsakta yapısal bir hastalık yoktur; sorun bağırsağın hareket ve duyarlılık düzenindedir. Bu, "bir şeyiniz yok" demek değildir — şikâyetler gerçektir ve hayat kalitesini ciddi biçimde bozar. Ancak tanı koymadan önce benzer şikâyet yapan başka hastalıkların dışlanması gerekir: dışkıda kan, gece uyandıran ağrı ya da ishal, kilo kaybı, ateş, kansızlık ve elli yaş üstünde yeni başlayan şikâyet İBS'ye uymaz; bunlarda kolonoskopi ve ileri tetkik yapılır.

Tedavi tek bir ilaç değildir. Beslenmenin düzenlenmesi (bazı hastalarda belirli fermente olabilen karbonhidratların kısıtlanması), lif tipinin ayarlanması, bağırsak kaslarını gevşeten ilaçlar, baskın tipe göre kabızlık ya da ishal tedavisi ve gerektiğinde bağırsak-beyin ekseni üzerinden çalışan yaklaşımlar birlikte kullanılır. Şikâyetlerin stres dönemlerinde artması bir zayıflık değil, bağırsak-beyin bağlantısının doğal sonucudur.

Bağırsak mikrobiyotası: ne biliyoruz, ne bilmiyoruz

Bağırsaklarımızda trilyonlarca mikroorganizma yaşar. Bunlar sindirime yardım eder, bazı vitaminleri üretir, bağışıklık sisteminin gelişimine katılır ve bağırsak duvarını korur. Antibiyotikler, tek tip beslenme ve bazı hastalıklar bu topluluğun dengesini bozar; buna disbiyozis denir.

Bundan sonrası dikkat gerektirir. Mikrobiyotanın obezite, tip 2 diyabet, iltihaplı bağırsak hastalıkları, bazı nörolojik ve psikiyatrik durumlarla ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ancak ilişki, nedensellik değildir. "Mikrobiyotayı düzeltirsek hastalık iyileşir" cümlesi, tekrarlayan C. difficile enfeksiyonu dışında hiçbir hastalıkta kanıtlanmış değildir. Otizm, Alzheimer, MS ya da depresyonun mikrobiyota nakliyle tedavi edildiğini söyleyen kaynaklar, araştırma bulgularını tedavi vaadi gibi sunuyor.

Mikrobiyotayı en çok ve en güvenle etkileyen şey, ilaç ya da takviye değil, çeşitli ve lifli beslenmedir.

Gaita nakli (fekal mikrobiyota transplantasyonu, FMT)

Sağlıklı bir vericiden alınan dışkının, bakteri topluluğu korunarak özel bir işlemden geçirilip endoskopik yolla (kolonoskopi ya da ince bağırsağa ulaşan gastroskopi ile) alıcının bağırsağına verilmesidir. Amaç, bozulmuş mikrobiyotayı sağlıklı bir toplulukla yeniden kurmaktır.

Yerleşik endikasyon tektir: tekrarlayan Clostridioides difficile enfeksiyonu. Antibiyotik sonrası gelişen bu ağır bağırsak enfeksiyonu, standart antibiyotik tedavisine yanıt vermediğinde ya da tekrar tekrar geldiğinde gaita nakli, uluslararası kılavuzlarda önerilen tedavidir ve sonuçları antibiyotikten belirgin biçimde iyidir.

Araştırma aşamasındaki endikasyonlar: ülseratif kolit (bazı çalışmalarda hastaların bir bölümünde yanıt), Crohn hastalığı, İBS (tutarsız sonuçlar), karaciğer hastalıkları ve metabolik hastalıklar. Bu hastalıklarda nakli, kanıt durumunu hastaya açıkça anlatarak ve seçilmiş olgularda değerlendiriyorum. "Her hastalığa gaita nakli" yaklaşımı hem bilimsel değil hem hastaya haksızlık.

Verici seçimi işlemin en kritik basamağıdır. Verici muayene edilir; hepatit, HIV ve diğer enfeksiyonlar, dirençli bakteriler ve parazitler açısından kan ve dışkı tetkikleri yapılır. Son aylarda antibiyotik kullanmış, kronik bağırsak hastalığı, obezite ya da metabolik hastalığı olan, riskli davranış öyküsü bulunan kişiler verici olamaz. Vericiden alıcıya dirençli bakteri geçişi bildirilmiş, yurt dışında ölümle sonuçlanan olgular olmuştur; bu yüzden taramada gevşeklik kabul edilmez.

Nakil sayısı hastalığa göre değişir: C. difficile'de çoğunlukla tek nakil yeterlidir; araştırma endikasyonlarında birden fazla seans gerekebilir. İşlemi İstanbul Hospital'de yapıyorum. Konunun tamamını — tarihçesinden verici taramasına, hangi hastalıkta ne kadar kanıt olduğuna kadar — bir kitapta topladım: Bağırsak Sıfırlama / Gut Reset.

Kolon hidroterapi neden bu sitede artık yok

Eski sitemde kolon hidroterapi sayfası vardı; kaldırdım. Bağırsağı suyla yıkamanın "toksinleri attığını", floraya iyi geldiğini, kilo verdirdiğini gösteren güvenilir bir çalışma yok; buna karşılık bağırsak delinmesi, elektrolit bozukluğu ve enfeksiyon bildirilmiştir. Kolonoskopi hazırlığı için de standart yöntem ağızdan alınan bağırsak temizleyicidir. Hekimin görevi, hastanın duymak istediğini değil, kanıtın gösterdiğini söylemektir.

Sık sorulanlar

Değerlendirme için randevu Kabızlık ve dışkılama bozuklukları