Fıtık, karın duvarındaki bir zayıflıktan karın içi dokuların dışarı doğru itilmesidir. Ameliyatın amacı yalnız şişliği geri itmek değil, o zayıf duvarı kalıcı olarak onarmaktır. Bu sayfada hangi fıtıkta hangi yöntemi neden seçtiğimi anlattım.
"Doktor bey, fıtığımı aldın mı?"
Ameliyattan sonra en sık duyduğum soru bu. Cevabı hayır, çünkü fıtık alınacak bir şey değildir. Şöyle anlatıyorum: Bir evin penceresi açık kalmış, perdeler rüzgârla dışarı savruluyor. Perdeleri kesmeyiz. Onları içeri alır, pencereyi kapatır ve bir daha açılmayacak şekilde onarırız. O savrulan perdeler bizim kıymetli organlarımız, bağırsaklarımızdır; fıtık, karın duvarında açılmış penceredir; ameliyat da pencereyi kapatmaktır.
Kasık fıtığı
En sık görülen fıtık türüdür. Kasıkta şişlik, ayakta dururken ve zorlanınca artan dolgunluk ya da çekilme hissiyle fark edilir. Kendiliğinden kapanmaz; tek tedavisi cerrahidir.
Buradaki asıl soru "açık mı, kapalı mı" değil, fıtığın iç ağzının ne kadar geniş olduğudur. Yöntemi buna göre seçiyorum:
Delik küçük ya da orta genişlikteyse laparoskopik onarım yapıyorum. Yama, karın duvarının arka yüzüne, basıncın geldiği tarafa yerleştirilir. Karın içi basınç yamayı duvara doğru bastırır ve onarımı destekler. Kesiler küçüktür, ağrı daha azdır, günlük hayata dönüş daha hızlıdır.
İç ağız çok genişse açık onarımı tercih ediyorum. Sebebi şu: geniş bir delikte yama, karın içi basıncın etkisiyle deliğe doğru itilebilir ve zamanla yerinden kayabilir. Açık onarımda yama doğrudan sağlam dokulara dikişlerle sabitlenir ve kasık kanalı önden de desteklenir. Burada açık yöntem geri adım değil, geniş defektin gerektirdiği seçimdir.
Bu karar muayenede verilir. Ameliyathanede bulunan şey beklenenden farklıysa yöntem orada da değişebilir; bunu onam görüşmesinde baştan konuşuyoruz.
Göbek fıtığı ve küçük kesi fıtıkları
Göbek deliği çevresindeki zayıflıktan gelişen fıtıklarla, daha önce geçirilmiş bir ameliyatın kesi hattında oluşan küçük fıtıklar aynı mantıkla onarılır: delik kapatılır ve yamayla desteklenir. Çok küçük bir kısmında yama olmadan onarım yeterli olabilir, ancak yamasız onarımda tekrarlama ihtimali daha yüksektir.
Geniş kesi fıtıkları
Bunlar, daha önce geçirilmiş karın ameliyatlarının kesi hattının geniş bir alan boyunca açılmasıyla oluşan fıtıklardır. Genel cerrahinin en zorlu onarımları arasındadır ve basit bir yama koyma işlemi değildir.
Uyguladığım onarım. Yamayı cilt altına ya da doğrudan bağırsakların üzerine koymuyorum. Karın ön duvarındaki düz karın kaslarının arkasında bir cep hazırlıyorum ve yamayı bu katmana yerleştiriyorum. Bu katman, yamanın hem karın içi basınç tarafından duvara bastırıldığı hem de bağırsaklarla doğrudan temas etmediği yerdir. Geniş defektlerde tek yama yerine iki katlı yama uygulaması yapıyorum; onarımın taşıması gereken yük buna göre belirleniyor.
Karın içeriğinin karına sığmaması. Fıtık uzun süredir varsa ve büyükse, bağırsakların bir bölümü yıllardır karın boşluğunun dışında, fıtık kesesinin içinde durur. Karın boşluğu bu hacme alışkın değildir. Böyle bir karnı zorlayarak tek seferde kapatmak, karın içi basıncı tehlikeli bir düzeye çıkarabilir.
Karın içi basınç neden önemli. Basınç belli bir düzeyi aştığında diyafram yukarı itilir ve akciğerler yeterince genişleyemez; böbrek damarlarındaki akım bozulur, idrar çıkışı azalır; bağırsakların kendi kanlanması zarar görür. Bu tablo ameliyattan saatler ya da bir gün sonra ortaya çıkabilir ve hayatı tehdit eder.
Bu yüzden geniş fıtıklarda planlama ameliyattan önce yapılır: karın duvarının hangi katmanlarının gevşetileceği, onarımın tek seansta mı yoksa aşamalı mı tamamlanacağı ve ameliyat sonrası solunum desteğinin nasıl planlanacağı önceden belirlenir. Kilo verilmesi ve sigaranın bırakılması bu hastalarda ameliyatın parçasıdır, öncesindeki bir öneri değildir.
Mide fıtığı (hiatal fıtık)
Midenin üst bölümünün diyaframdaki açıklıktan göğüs boşluğuna doğru kayması, karın duvarı fıtıklarından farklı bir sorundur ve genellikle reflü şikâyetleriyle birlikte görülür. Onarımı laparoskopik olarak, çoğu hastada aynı seansta reflü ameliyatıyla birlikte yapıyorum.
Ameliyattan önce ve sonra
Onarımın kalıcılığını belirleyen şey yalnız ameliyat masasında olan biten değildir. Sigara doku iyileşmesini doğrudan bozar ve tekrarlama ihtimalini artırır. Kontrolsüz şeker hastalığı yara iyileşmesini geciktirir ve enfeksiyon riskini yükseltir. Fazla kilo karın içi basıncı sürekli yüksek tutar. Ameliyat öncesinde bu üçü üzerinde çalışmak, seçilen teknikten daha az önemli değildir.
Ameliyattan sonra yürümeye ilk günden başlanır. Ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketler için beklenmesi gereken süreyi size ameliyatınıza göre veriyorum. Kabızlık ve ısrarlı öksürük, onarımı zorladıkları için tedavi edilir.
Yama konulan bölgede bir süre şişlik ve su toplanması (seroma) görülebilir; çoğu kendiliğinden geçer. Kasık fıtığı onarımlarından sonra az sayıda hastada uzun süren ağrı ya da uyuşukluk kalabilir. Bunlar nadir olsa da gerçek ihtimallerdir ve ameliyat öncesinde bilinmelidir.
Muayenehaneden olgular
Aşağıdaki olgular, hastaların kimliği tanınmayacak biçimde değiştirilerek eğitim amacıyla anlatılmıştır. Her hastanın seyri farklıdır; bir olgunun sonucu sizin için bir öngörü değildir.
On yedi yıllık arkadaş
Orta yaşlı bir erkek hasta, bir pazar günü acil servise getirildi. Üç dört gündür karın ağrısı vardı, tuvalete çıkamıyordu, o gün kusmaya başlamıştı. Karnı ileri derecede şişkindi, yüzünde acı ifadesi vardı, şişlik nedeniyle nefes almakta zorlanıyordu. Tetkikler bağırsak tıkanıklığını gösteriyordu; acil ameliyata alındı.
Karın açıldığında ince bağırsağın elli santimetrelik bir bölümü çürümüştü. İlk düşüncem bağırsağı besleyen damarda pıhtı olduğuydu; ancak çürüyen bölümün sınırları çok keskindi. Sebebi araştırdığımda, karın içinden sağ kasığa açılan geniş ağızlı bir kasık fıtığı gördüm. Bağırsak günler önce bu deliğe sıkışmış, kanlanması kesilmişti. Çürüyen bağırsak çıkarıldı, fıtık karın içinden onarıldı.
Ameliyattan sonraki konuşma öğreticiydi. Hastayı bir yıl önce görmüş, testis torbasına kadar inen bu fıtığı muayene etmiş ve ameliyat önermiştim. O zaman fıtığın 'on yedi yıllık arkadaşı' olduğunu, hiç zarar görmediğini söylemişti. Acilde kasığından söz etmemesinin sebebini sorduğumda, bir yıl önceki muayeneyi kastederek 'sen biliyorsun ya doktor bey' dedi. Ben de acil muayenesinde, hasta şikâyet etmediği için, kasıklarına ayrıca bakmamıştım.
Asıl hikâye üç dört gün önce başlamıştı: fıtık aniden ağrımış ve sertleşmiş, hasta zorlayarak kendi eliyle içeri itmişti. Şişlik kaybolmuş ama sıkışan bağırsak karın içinde sıkışık kalmıştı; karın ağrısı ondan sonra başlamıştı. Beş gün sonra yeni bir bağırsak çürümesi nedeniyle yeniden ameliyat edildi; ardından başka bir merkezde birçok ameliyat daha geçirdi. Üç ay sonra evinde ziyaret ettiğimde karnında açık yaralar vardı ve bağırsağı dışarı alınmıştı. İlk ameliyattan yaklaşık beş ay sonra kaybettik.
Öğretici nokta: Yıllarca sorun çıkarmayan bir fıtık, bir gün sıkışabilir. Aniden ağrıyan ve sertleşen fıtığı kendiniz içeri itmeyin; içeri giren şişlik sorunu çözmez, gizler. Ve hekiminizle her karşılaşmada fıtığınızdan söz edin — 'o biliyor' varsayımı bu hastaya hayatına mal oldu.
Bu belirtilerde vakit kaybetmeyin
Fıtık şişliğinin sertleşmesi, ağrıması ve geri itilememesi
Bununla birlikte bulantı, kusma, gaz ve dışkı çıkışının durması
38 °C üzerinde ateş
Ameliyat sonrası yara yerinden akıntı, kızarıklık, açılma
Ameliyat sonrası giderek artan karın ağrısı, nefes darlığı, idrar çıkışında azalma
Sıkışmış fıtık acil bir durumdur. Hekiminize ulaşın; ulaşamıyorsanız en yakın acil servise başvurun.
Kasık fıtığında kapalı yöntem her zaman daha mı iyidir?
Hayır. Yöntem, fıtığın iç ağzının genişliğine göre seçilir. Küçük ve orta genişlikteki deliklerde kapalı yöntem uygundur. Delik çok genişse yamanın karın içi basıncıyla yerinden kayma riski artar; bu durumda yamanın dikişlerle sabitlendiği açık onarım daha güvenlidir.
Yama vücutta kalır mı, çıkarılması gerekir mi?
Yama kalıcıdır ve çıkarılmaz. Zamanla üzerini kendi dokunuz sarar. Amacı zayıf duvarı desteklemektir; onarımın dayanıklılığını sağlayan da budur.
Fıtık ameliyatından sonra ne zaman ağır kaldırabilirim?
Yürümeye ilk günden başlanır. Ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketler için beklenmesi gereken süre, fıtığın türüne ve yapılan onarıma göre değişir; kasık fıtığında birkaç hafta, geniş kesi fıtığında belirgin olarak daha uzundur. Süreyi taburculukta size özel olarak veriyorum.
Fıtık tekrarlar mı?
Tekrarlama ihtimali her onarımda vardır. Bu ihtimali en çok artıran şeyler sigara, kontrolsüz şeker hastalığı, fazla kilo ve iyileşme dönemine uyulmamasıdır. Ameliyat öncesinde bunlar üzerinde çalışmak, ameliyatın tekniği kadar belirleyicidir.
Karnımdaki fıtık çok büyük, ameliyat edilebilir mi?
Büyük fıtıklar ameliyat edilebilir, ancak hazırlık gerektirir. Bağırsakların uzun süredir karın boşluğu dışında durduğu durumlarda karnın bir seferde kapatılması karın içi basıncını tehlikeli düzeyde yükseltebilir. Bu nedenle bu hastalarda ameliyat öncesi hazırlık ve teknik planlama ayrıca yapılır.
Bu sayfayı yazan hekim
Op. Dr. Kenan Yüce · Genel Cerrahi Uzmanı · İstanbul Hospital, Küçükçekmece
Bu sayfadaki bilgiler tarafımdan yazıldı ve içeriğinden ben sorumluyum. Anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır; sizin için hangi yöntemin uygun olduğu muayene ve gerekli tetkiklerden sonra belirlenir.
